Waar hebben ze het nou precies over? Het is eenvoudig: Trados is een erg populaire CAT-tool (vertaalprogramma) dat de klant kan helpen bij het drukken van de prijs en het garanderen van de consistentie. Met het programma worden vertaalgeheugens gemaakt voor de vertaling, naarmate deze gecreëerd worden door de vertaler.  Dankzij deze geheugens kunnen woorden en zinnen die later terugkomen op dezelfde manier vertaald worden. De geheugens kunnen opgeslagen worden per talencombinatie en geven specifieke informatie over het moment waarop de vertaaleenheid (“segment”) gecreëerd en / of gewijzigd werd, en de naam van de gebruikers die verantwoordelijk zijn voor de wijzigingen.

Voor de klant heeft Trados twee belangrijke voordelen:

Eerst en vooral de mogelijkheid om tekst te analyseren en zo een nauwkeurige beeld te krijgen van de hoeveelheid werk die vereist is bij het vertalen. Hierdoor kan er geen discussie ontstaan met het vertaalbureau over de hoeveelheid woorden en bespaart de klant tijd en geld.

Ten tweede – en dit is belangrijker met het oog op de kwaliteit – draagt het bij tot de uniformiteit van de terminologie, een van de belangrijkste eigenschappen van een professionele vertaling. Zoals hierboven vermeld zullen identieke zinnen in de brontekst op exact dezelfde wijze vertaald worden telkens ze verschijnen. Bovendien heeft Trados een “Concordance”-functie, waarmee de vertaler op zoek kan gaan in de reeds vertaalde segmenten naar een specifiek woord in de brontekst. Dit is een bijzonder efficiënte wijze om de consistentie te verzekeren.

De functionaliteit van de zoekmotor is identiek aan die van Google,  je kan dus ook een aantal Booleaanse operatoren gebruiken. Om uw zoektermen te vertalen gebruikt 2lingual Google Translate en daarom is het ongetwijfeld ook een leuk speeltje voor de niet-linguïst die gewoon op zoek is naar de vertaling van een woord maar daar ook graag wat context bij wenst.

Het gebruik ervan is erg eenvoudig:

1.    Selecteer het woord of de uitdrukking die u wilt opzoeken in het vertaalgeheugen:

2.    Klik op de functie CONCORDANCE in de Trados-taakbalk:

3.    Het vertaalgeheugen zal weergeven of de uitdrukking reeds eerder in dit project voorkwam, in dit document of een ander maar steeds binnen hetzelfde geheugen:

Als we er een gewoonte van maken om deze Trados-functie te gebruiken tijdens de vertaling of redactie van documenten zullen alle bestanden die we afleveren aan dezelfde klant steeds een consistent gebruik van terminologie vertonen.

Het is in ieder geval onderhoudend, maar de vraag die ik mij stel is of het voor de vertaler ook een zinvol instrument is. Er is informatie beschikbaar uit verschillende alomtegenwoordige naslagwerken en woordenboeken, definities, gegevens over de etymologische achtergrond, afbeeldingen, grammaticale informatie en zelfs een geluidsopname met de correcte uitspraak. Een schat aan informatie die elke vertaler die met het Engels werkt en zelfs de gewone taalliefhebber zeker zal kunnen bekoren.

Wat mij dan iets minder tot de verbeelding spreekt, maar in deze tijd van ge-facebook en ge-myspace op de sociale netwerken onvermijdelijk is, zijn de recente citaten van op twitter die vermeld worden als ‘gebruiksvoorbeelden’. Op zich al een ergernis voor de taalkundige, zijn deze publicaties bezwaarlijk een betrouwbare bron van voorbeelden uit de actualiteit te noemen.

Al bij al lijkt Wordnik me toch een erg handig speeltje voor de taalprofessional!

Niet elke vertaler volgt echter het institutionele pad naar het vakgebied. Sommige vertalers nemen een andere weg en er zijn zowel voordelen als nadelen verbonden aan dit alternatief. Zo zullen deze mensen veel initiatief aan de dag moeten leggen en hard moeten werken aan het verbeteren van hun taalvaardigheid. Voor hen is het erg belangrijk om contact te onderhouden met deskundigen in het veld en goed geïnformeerd blijven over recente publicaties betreffende vertaaltheorie en –praktijk. De grootste uitdaging doet zich echter voor eens deze personen zich aanbieden voor een job bij een vertaalagentschap. Deze bedrijven geven de voorkeur aan gediplomeerde vertalers en zullen sceptisch reageren op mensen zonder ervaring (of opleiding) in het vakgebied.

Een manier om deze hindernis te omzeilen is door vrijwilligerswerk te doen. U kunt zich aanbieden als vertaler bij bepaalde NGO’s en andere organisaties die graag geld willen uitsparen bij het vertaalproces. Op deze manier verzamelt u zinvol materiaal voor uw cv. Na een paar maanden van dit soort werk en een eventuele aanbevelingsbrief zult u veel beter uitgerust zijn bij het zoeken naar een job. Dit soort voorzorgen werpt zijn vruchten af, niet alleen in de vertaalwereld maar in alle aspecten van het leven.

Eerst en vooral is het belangrijk om een duidelijk idee te hebben van de diensten die u aanbiedt, uw doelmarkt en uw specialisatiegebied. Indien u bijvoorbeeld enkel vanuit het Engels naar het Nederlands vertaalt, probeer dan om potentiële kopers van uw vertalingen te zoeken waarvan de doelmarkt samenvalt met uw specialisatiegebied. Daarna kunt u andere freelance-vertalers zoeken om mee samen te werken aan projecten die niet tot uw talencombinatie of specialisatiegebied behoren.

Indien u diensten wilt aanbieden die niet tot de kern van het vertaalproces zelf behoren, zoals Desktop Publishing of Transcriptiediensten, overweeg dan een eventuele samenwerking met andere gespecialiseerde leveranciers van de diensten die u niet zelf kan leveren.

Zorg er vervolgens voor dat uw onderneming aan naambekendheid wint. Ontwikkel uw eigen website en publiceer informatie over uw diensten in brochures, naamkaartjes, enz. Er zijn ook veel databases met freelance-vertalers waar vertaler kunnen netwerken en opdrachten kunnen publiceren zoals Translators Café of Go Translator. Door lid te worden van deze gemeenschappen kan u tevens op de hoogte blijven van wat er beweegt in de vertaalwereld.

Rechtstreeks klanten rekruteren kan bijzonder moeilijk zijn, vooral omdat de concurrentie voornamelijk bestaat uit grotere vertaalagentschappen. Door rechtlijnigheid te hanteren bij het bepalen van uw tarieven en een goede levertijd en kwaliteit te garanderen, kunt u langdurige relaties opbouwen met uw klanten en deze factoren zullen hen aanmoedigen om uw diensten aan te bevelen.

Indien u dat nog niet gedaan heeft, denk er dan aan om te investeren in workshops en seminaries binnen uw vertaalgebied om er zeker van te zijn dat u op de hoogte blijft van wat de evoluties in uw specialisatiegebied. Ook workshops over CAT-tools en office management kunnen nuttig zijn voor freelance-vertalers.

Als u veeleer met vertaalbureaus werkt dan weet u ongetwijfeld dat velen van hen u geen werk zullen toewijzen indien u niet over een CAT-tool beschikt. We komen steeds dichter bij de situatie dat een vertaler zonder CAT-tool simpelweg geen vertaler meer zal zijn.

Het gebruik van een CAT-tool vergt een zekere investering van de zelfstandige vertaler. Enerzijds een financiële: de huidige versie van SDL Trados kost € 715. Een upgrade naar de nieuwste versie die uitkomt in juni van dit jaar kost u algauw € 2.200. Wordfast kost u slecht € 300 maar het is dan ook de kleine broer in de professionele vertaalwereld, en vele vertaalagentschappen staan erop dat hun freelancers met Trados werken. Anderzijds vereist het werken met CAT-tools ook enige oefening en interesse in computertechnologie. U mag me echter geloven dat, eens u de knepen van het vak onder de knie heeft, u niet meer zonder zal willen werken.

Enkele tientallen jaren geleden bestond er nog geen geavanceerde technologie, en vertalers werkten uitsluitend met pen en papier. Onderzoek was een bijzonder moeilijk aspect. Het vergde immers veel inspanning om teksten te laten overkomen van de andere kant van de wereld. Bovendien waren het andere tijden. Vertalingen moesten met de hand worden uitgeschreven of met een schrijfmachine indien deze voor handen was. Voor de vertaler was een buitenlandse reis van een vriend of kennis steeds een grote gebeurtenis. Dit bood hem immers een kans om de hand te leggen op documenten in een vreemde taal, die van bijzonder grote waarde zijn voor de vertaler.

Het verschil met de hedendaagse situatie is hemelsbreed. Dankzij de ontwikkeling van de PC en het Internet hebben we toegang tot alle denkbare informatie in een fractie van een seconde. Maar we zijn slaven van de technologie geworden. Daarmee bedoel ik simpelweg dat de vertaler die de basisconcepten van software (de zogenaamde CAT-tools) en technologie niet onder de knie heeft weinig werk krijgt. Om met een breed gamma aan klanten of vertaalbureaus samen te kunnen werken, is het noodzakelijk dat we vlot kunnen omgaan met programma’s zoals Acrobat, Excel, Word, MultiTerm, Trados, etc. Het is tevens van vitaal belang dat we onze deskundigheid kunnen aantonen via diploma’s en dat we op de hoogte blijven van de nieuwste updates en aanpassingen. Vertalers die niet aan deze eisen voldoen, zullen jammer genoeg uit de boot vallen…