Waar hebben ze het nou precies over? Het is eenvoudig: Trados is een erg populaire CAT-tool (vertaalprogramma) dat de klant kan helpen bij het drukken van de prijs en het garanderen van de consistentie. Met het programma worden vertaalgeheugens gemaakt voor de vertaling, naarmate deze gecreëerd worden door de vertaler.  Dankzij deze geheugens kunnen woorden en zinnen die later terugkomen op dezelfde manier vertaald worden. De geheugens kunnen opgeslagen worden per talencombinatie en geven specifieke informatie over het moment waarop de vertaaleenheid (“segment”) gecreëerd en / of gewijzigd werd, en de naam van de gebruikers die verantwoordelijk zijn voor de wijzigingen.

Voor de klant heeft Trados twee belangrijke voordelen:

Eerst en vooral de mogelijkheid om tekst te analyseren en zo een nauwkeurige beeld te krijgen van de hoeveelheid werk die vereist is bij het vertalen. Hierdoor kan er geen discussie ontstaan met het vertaalbureau over de hoeveelheid woorden en bespaart de klant tijd en geld.

Ten tweede – en dit is belangrijker met het oog op de kwaliteit – draagt het bij tot de uniformiteit van de terminologie, een van de belangrijkste eigenschappen van een professionele vertaling. Zoals hierboven vermeld zullen identieke zinnen in de brontekst op exact dezelfde wijze vertaald worden telkens ze verschijnen. Bovendien heeft Trados een “Concordance”-functie, waarmee de vertaler op zoek kan gaan in de reeds vertaalde segmenten naar een specifiek woord in de brontekst. Dit is een bijzonder efficiënte wijze om de consistentie te verzekeren.

Het gebruik ervan is erg eenvoudig:

1.    Selecteer het woord of de uitdrukking die u wilt opzoeken in het vertaalgeheugen:

2.    Klik op de functie CONCORDANCE in de Trados-taakbalk:

3.    Het vertaalgeheugen zal weergeven of de uitdrukking reeds eerder in dit project voorkwam, in dit document of een ander maar steeds binnen hetzelfde geheugen:

Als we er een gewoonte van maken om deze Trados-functie te gebruiken tijdens de vertaling of redactie van documenten zullen alle bestanden die we afleveren aan dezelfde klant steeds een consistent gebruik van terminologie vertonen.

2. Vervolgens dient u het bestand te selecteren dat schoongemaakt moet worden. Klik daarvoor op ‘Add…’

3. Eens u het bestand heeft geselecteerd kan u ervoor kiezen om een ‘log file’ te creëren, waarin het schoonmaakproces wordt beschreven en u eventuele fouten kan bekijken. Kies een locatie voor dit ‘log file’ en geef het een naam:

4. Nadat uw ‘log file’ gecreëerd is, kan u kiezen uit vier verschillende manieren om uw document schoon te maken. De beste optie is ‘Update TM’, zodat alle eventuele veranderingen worden opgenomen in het vertaalgeheugen, los van het feit of u daarbij het corresponderende vertaalsegment opende of niet:

5. Nu kan u op de knop ‘Clean Up’ klikken om het proces te voltooien. Van zodra het proces voltooid is zal het venster er als volgt uitzien:

6. Indien er zich fouten voordeden, ga dan naar ‘Log File – View’, het .txt-bestand wordt geopend. Daarin vindt u eventuele fouten zoals gebroken tags of corrupte segmenten. Als het proces correct afgewerkt is en er doen zich geen fouten voor krijgt u aan het einde de volgende boodschap: “Cleanup finished successfully without errors!”
7. Het programma zal tijdens het schoonmaakproces tevens een .csv-bestand creëren (net zoals het .txt-logbestand) en een back-upbestand met de extensie .BAK. Dit is het tweetalige bestand, m.a.w. het bevat zowal de brontekst als de doeltekst en is een veiligheidsmaatregel opdat u tijdens het schoonmaakproces het tweetalige bestand niet zou verliezen.

In de praktijk kan u uw termbanken gebruiken in samenwerking met Workbench. Tijdens het vertalen hoeft u MultiTerm zelfs niet op te starten, u klikt gewoon op Term Recognition Options in het menu Options. Daarna selecteert u de juiste termenbank uit de lijst, en vanaf dan zullen in het vak aan de rechterzijde de termen uit het glossarium verschijnen zodra ze herkend worden in de te vertalen tekst.

U merkt ook dat er voor MultiTerm een aparte rij knoppen verschijnt in Word en TagEditor. Deze stellen u in staat om snel termen op te zoeken in de termenbank, nieuwe termen toe te voegen en uw glossarium op die manier te actualiseren. Ook hier zijn weer een hele reeks sneltoetscombinaties beschikbaar waarmee u extra vlot kan werken.

Als u veeleer met vertaalbureaus werkt dan weet u ongetwijfeld dat velen van hen u geen werk zullen toewijzen indien u niet over een CAT-tool beschikt. We komen steeds dichter bij de situatie dat een vertaler zonder CAT-tool simpelweg geen vertaler meer zal zijn.

Het gebruik van een CAT-tool vergt een zekere investering van de zelfstandige vertaler. Enerzijds een financiële: de huidige versie van SDL Trados kost € 715. Een upgrade naar de nieuwste versie die uitkomt in juni van dit jaar kost u algauw € 2.200. Wordfast kost u slecht € 300 maar het is dan ook de kleine broer in de professionele vertaalwereld, en vele vertaalagentschappen staan erop dat hun freelancers met Trados werken. Anderzijds vereist het werken met CAT-tools ook enige oefening en interesse in computertechnologie. U mag me echter geloven dat, eens u de knepen van het vak onder de knie heeft, u niet meer zonder zal willen werken.

Enkele tientallen jaren geleden bestond er nog geen geavanceerde technologie, en vertalers werkten uitsluitend met pen en papier. Onderzoek was een bijzonder moeilijk aspect. Het vergde immers veel inspanning om teksten te laten overkomen van de andere kant van de wereld. Bovendien waren het andere tijden. Vertalingen moesten met de hand worden uitgeschreven of met een schrijfmachine indien deze voor handen was. Voor de vertaler was een buitenlandse reis van een vriend of kennis steeds een grote gebeurtenis. Dit bood hem immers een kans om de hand te leggen op documenten in een vreemde taal, die van bijzonder grote waarde zijn voor de vertaler.

Het verschil met de hedendaagse situatie is hemelsbreed. Dankzij de ontwikkeling van de PC en het Internet hebben we toegang tot alle denkbare informatie in een fractie van een seconde. Maar we zijn slaven van de technologie geworden. Daarmee bedoel ik simpelweg dat de vertaler die de basisconcepten van software (de zogenaamde CAT-tools) en technologie niet onder de knie heeft weinig werk krijgt. Om met een breed gamma aan klanten of vertaalbureaus samen te kunnen werken, is het noodzakelijk dat we vlot kunnen omgaan met programma’s zoals Acrobat, Excel, Word, MultiTerm, Trados, etc. Het is tevens van vitaal belang dat we onze deskundigheid kunnen aantonen via diploma’s en dat we op de hoogte blijven van de nieuwste updates en aanpassingen. Vertalers die niet aan deze eisen voldoen, zullen jammer genoeg uit de boot vallen…