Het Spaanse woord “lluvia” (regen) heeft zo bijvoorbeeld 8 verschillende uitspraken. Een ervan wordt uitgesproken door een vrouwelijke stem en de rest door mannelijke stemmen van Argentinië, Colombia, Spanje, Bolivia en Chili. De website toont eveneens een kaart waarop met kleine vlaggetjes wordt aangeduid van welk land de opname komt. De databank bevat meer dan 30.000 woorden in het Spaans, meer dan 48.000 woorden in het Engels en bijna 12.000 woorden in het Nederlands.

Het doel van de website is echter niet om een taal te leren maar wel om het verschil te horen tussen de uitspraak van woorden op verschillende plaatsen.

Bron: How to Get Started with Trados

Bron: How to Use SDL Multiterm in Trados Workbench

Bron: Video Tutorial on Importing Excel Glossaries into Multiterm

Een gevolg van die alomtegenwoordigheid is dat plaatselijke culturen, bijvoorbeeld die in Papoea-Nieuw-Guinea, Nigeria, Singapore en de Caraïben al verschillen vertonen in het “traditionele” gebruik van Engelse woorden en grammatica. In dit kader merken we ook de toegenomen invloed van het zogenaamde “Spanglish” en het Engels van de zwarte Amerikanen in de VS. De vraag die ik hierbij stel is de volgende: hoe zal de Engelse taal er binnen 500 jaar uitzien? En binnen 1000 jaar?

Het Latijn vertoont nog een dagelijkse invloed op onze levens maar niemand heeft het als moedertaal. De taal was de basis van alles Romaanse talen, die ontstonden als gevolg van plaatselijk gefrunnik aan de officiële staatstaal.

Een bedenking hieromtrent: zullen er in de toekomst talen ontstaan als gevolg van de aanpassing en evolutie van het Engels? Zullen er vele officiële talen zijn, die allemaal hun oorsprong hebben in het Engels? Er bestaan natuurlijk veel belangrijke verschillen tussen het onderwijssysteem van vandaag en dat van 1500 jaar geleden en het Internet biedt iedereen ter wereld met een verbinding ogenblikkelijk toegang tot een schat aan informatie over “correct” gebruik. Mensen passen zich van nature echter constant aan: als ze iets vinden dat nuttiger is, zullen ze het overnemen. Als groot liefhebber van geschiedenis vind ik het erg jammer dat ik er niet meer zal zijn om de oorsprong van eventuele toekomstige talen

Onomatopoeën worden regelmatig gebruikt om dierengeluiden weer te geven. Elke taal heeft dan weer zijn eigen manier om die geluiden uit te drukken. Sommigen lijken sterk op elkaar in verschillende talen, zoals het geluid dat een eend maakt: “kwak” (Nederlands), “cuac” (Spaans) en “quack” (Engels), en het geluid dat een kat maakt: “miauw” (Nederlands), “miau” (Spaans) en “meow” (Engels). Er zijn echter andere die sterk verschillen. Nederlandstalige honden zeggen “waf”, terwijl Spaanssprekende honden “guau” zeggen en Engelse honden “woof”. Een haan in Ecuador kraait “kikiriki” en vogels zingen “pi-pi” of “pío-pío”, maar een Australische haan zegt “cock-a-doodle-doo” en vogels zeggen “tweet”, en in onze taalstreek is het dan weer “kukelekuu” en “piep”.

Andere geluiden waarvoor weleens een onomatopee wordt gebruikt zijn de “biep” of “piep” van een antwoordapparaat en de “tok-tok” aan de deur. Een interessant aspect hiervan (en erg complex bij het vertalen) is dat een groot aantal van dit soort woorden in het Engels niet alleen gebruikt worden om een geluid weer te geven, maar tevens werkwoorden zijn die dat geluid voortbrengen.

Op deze pagina in Wikipedia vindt u een interessante vergelijking tussen onomatopeeën voor dierengeluiden in verschillende talen.

De functionaliteit van de zoekmotor is identiek aan die van Google,  je kan dus ook een aantal Booleaanse operatoren gebruiken. Om uw zoektermen te vertalen gebruikt 2lingual Google Translate en daarom is het ongetwijfeld ook een leuk speeltje voor de niet-linguïst die gewoon op zoek is naar de vertaling van een woord maar daar ook graag wat context bij wenst.

Het gebruik ervan is erg eenvoudig:

1.    Selecteer het woord of de uitdrukking die u wilt opzoeken in het vertaalgeheugen:

2.    Klik op de functie CONCORDANCE in de Trados-taakbalk:

3.    Het vertaalgeheugen zal weergeven of de uitdrukking reeds eerder in dit project voorkwam, in dit document of een ander maar steeds binnen hetzelfde geheugen:

Als we er een gewoonte van maken om deze Trados-functie te gebruiken tijdens de vertaling of redactie van documenten zullen alle bestanden die we afleveren aan dezelfde klant steeds een consistent gebruik van terminologie vertonen.

2. Vervolgens dient u het bestand te selecteren dat schoongemaakt moet worden. Klik daarvoor op ‘Add…’

3. Eens u het bestand heeft geselecteerd kan u ervoor kiezen om een ‘log file’ te creëren, waarin het schoonmaakproces wordt beschreven en u eventuele fouten kan bekijken. Kies een locatie voor dit ‘log file’ en geef het een naam:

4. Nadat uw ‘log file’ gecreëerd is, kan u kiezen uit vier verschillende manieren om uw document schoon te maken. De beste optie is ‘Update TM’, zodat alle eventuele veranderingen worden opgenomen in het vertaalgeheugen, los van het feit of u daarbij het corresponderende vertaalsegment opende of niet:

5. Nu kan u op de knop ‘Clean Up’ klikken om het proces te voltooien. Van zodra het proces voltooid is zal het venster er als volgt uitzien:

6. Indien er zich fouten voordeden, ga dan naar ‘Log File – View’, het .txt-bestand wordt geopend. Daarin vindt u eventuele fouten zoals gebroken tags of corrupte segmenten. Als het proces correct afgewerkt is en er doen zich geen fouten voor krijgt u aan het einde de volgende boodschap: “Cleanup finished successfully without errors!”
7. Het programma zal tijdens het schoonmaakproces tevens een .csv-bestand creëren (net zoals het .txt-logbestand) en een back-upbestand met de extensie .BAK. Dit is het tweetalige bestand, m.a.w. het bevat zowal de brontekst als de doeltekst en is een veiligheidsmaatregel opdat u tijdens het schoonmaakproces het tweetalige bestand niet zou verliezen.

Bovendien hebben songteksten vaak een dubbele bodem, een extra betekenis die in de brontekst al niet door iedereen begrepen wordt, en dan wordt het pas echt onmogelijk om de volledige inhoud weer te geven in een andere taal. We kunnen dit soort vertalingen dan ook het best vergelijken met de vertaling van poëzie, een exclusief ambacht dat slechts voor enkelen is weggelegd.

Deze website is natuurlijk meer op ontspanning gericht dan academische analyse, en slaagt dan ook enigszins in zijn opzet. U kan er een aangenaam moment beleven door op zoek te gaan naar een (poging tot) vertaling van uw favoriete anderstalige liedjes.

In de praktijk kan u uw termbanken gebruiken in samenwerking met Workbench. Tijdens het vertalen hoeft u MultiTerm zelfs niet op te starten, u klikt gewoon op Term Recognition Options in het menu Options. Daarna selecteert u de juiste termenbank uit de lijst, en vanaf dan zullen in het vak aan de rechterzijde de termen uit het glossarium verschijnen zodra ze herkend worden in de te vertalen tekst.

U merkt ook dat er voor MultiTerm een aparte rij knoppen verschijnt in Word en TagEditor. Deze stellen u in staat om snel termen op te zoeken in de termenbank, nieuwe termen toe te voegen en uw glossarium op die manier te actualiseren. Ook hier zijn weer een hele reeks sneltoetscombinaties beschikbaar waarmee u extra vlot kan werken.

Welnu, die tijd van zwoegen en zweten is voorbij dankzij No Fear Shakespeare! Deze website biedt u een hedendaagse vertaling van zowat alle werken van Shakespeare, in een overzichtelijke en vlotte interface. Het Engels dat gebruikt wordt is erg toegankelijk en leest alsof het niet 500 jaar geleden geschreven is (wat dan ook het geval is). Van Hamlet over King Lear tot MacBeth, al deze werken zijn nu toegankelijk voor iedereen.

Nu vraagt u zich waarschijnlijk af, wat met de sonnetten? In de vertaling daarvan gaat jammer genoeg de rijm verloren, voor velen net de essentie. Toch denk ik dat u met plezier even zal surfen op de website en dat het een handig werktuig is voor studenten allerhande.

Het is in ieder geval onderhoudend, maar de vraag die ik mij stel is of het voor de vertaler ook een zinvol instrument is. Er is informatie beschikbaar uit verschillende alomtegenwoordige naslagwerken en woordenboeken, definities, gegevens over de etymologische achtergrond, afbeeldingen, grammaticale informatie en zelfs een geluidsopname met de correcte uitspraak. Een schat aan informatie die elke vertaler die met het Engels werkt en zelfs de gewone taalliefhebber zeker zal kunnen bekoren.

Wat mij dan iets minder tot de verbeelding spreekt, maar in deze tijd van ge-facebook en ge-myspace op de sociale netwerken onvermijdelijk is, zijn de recente citaten van op twitter die vermeld worden als ‘gebruiksvoorbeelden’. Op zich al een ergernis voor de taalkundige, zijn deze publicaties bezwaarlijk een betrouwbare bron van voorbeelden uit de actualiteit te noemen.

Al bij al lijkt Wordnik me toch een erg handig speeltje voor de taalprofessional!

Zo hebben we bijvoorbeeld ‘aan het einde’ en ‘op het einde’, ‘met de fiets’ tegenover ‘op de fiets’, ‘de deur is toe’ en ‘de deur is dicht’ en het dialectische ‘zoeken achter’ naast de uitdrukking ‘zoeken naar’ in standaardtaal. Vaak hebben we te maken met een eenvoudig verschil in gebruik, het voorzetsel kan gebruikt worden als bijvoeglijke bepaling of het kan deel uitmaken van het naamwoordelijke predikaat. Bovendien is het grammaticaal correcte voorzetsel niet altijd het meest logische, zoals het geval is bij ‘in de zon liggen’ en ‘uit het hoofd leren’.

Dit is een erg complex en dynamisch aspect van de Nederlandse taal en verdient ongetwijfeld verder onderzoek. Indien dit onderwerp u interesseert kan ik u de volgende twee werken van harte aanraden:

-    Prisma van de voorzetsels [Reinsma, R. en Hus, W.J.B.]
-    Het juiste voorzetsel [Vindevogel, Th.]

Niet elke vertaler volgt echter het institutionele pad naar het vakgebied. Sommige vertalers nemen een andere weg en er zijn zowel voordelen als nadelen verbonden aan dit alternatief. Zo zullen deze mensen veel initiatief aan de dag moeten leggen en hard moeten werken aan het verbeteren van hun taalvaardigheid. Voor hen is het erg belangrijk om contact te onderhouden met deskundigen in het veld en goed geïnformeerd blijven over recente publicaties betreffende vertaaltheorie en –praktijk. De grootste uitdaging doet zich echter voor eens deze personen zich aanbieden voor een job bij een vertaalagentschap. Deze bedrijven geven de voorkeur aan gediplomeerde vertalers en zullen sceptisch reageren op mensen zonder ervaring (of opleiding) in het vakgebied.

Een manier om deze hindernis te omzeilen is door vrijwilligerswerk te doen. U kunt zich aanbieden als vertaler bij bepaalde NGO’s en andere organisaties die graag geld willen uitsparen bij het vertaalproces. Op deze manier verzamelt u zinvol materiaal voor uw cv. Na een paar maanden van dit soort werk en een eventuele aanbevelingsbrief zult u veel beter uitgerust zijn bij het zoeken naar een job. Dit soort voorzorgen werpt zijn vruchten af, niet alleen in de vertaalwereld maar in alle aspecten van het leven.

Zoals reeds aangehaald kan u de Workbench gebruiken in samenwerking met Word-documenten. Dat is de meest voorkomende toepassing, maar u kunt hiervoor ook TagEditor gebruiken. Dit programma geeft alle tags (bvb. voor tekstopmaak) weer die het document bevat en stelt u in staat deze te wijzigen of een beter begrip te krijgen van de structuur van het document. Een ander en misschien nog belangrijker voordeel van deze software is dat het de meest courante bestandsformaten ondersteunt zoals .doc, .ppt (Powerpoint), .xml, .xls (Excel), .html,…

Nadat u een bestand heeft geopend binnen TagEditor, wordt er een bestand gecreëerd met de extensie .ttx, dat de Unclean-versie is. Vervolgens dient u, zoals met Workbench, segment voor segment te vertalen. Als u gedaan heeft, rest u slechts in het menu ‘File’ de optie ‘Save target as…’ te selecteren, waarna Workbench de segmenten zal kuisen en u de Clean-versie verkrijgt. Het is noodzakelijk dat er, bij het opslaan van de Clean-versie, zich op de doellocatie een exemplaar van het brondocument bevindt. Dat bestand wordt dan overschreven en er ontstaat een document met identiek dezelfde structuur.

Met TagEditor kan u tevens dezelfde plug-ins gebruiken voor spellingscontrole als voor Word. Indien u dus Office op uw PC of laptop heeft geïnstalleerd, dient u enkel de plug-in te activeren via het menu ‘Tools’ en ‘Plug-ins’. Bij gebrek hieraan kan u ook kiezen voor de spellingscontrole die geleverd wordt bij het programma, die echter van mindere kwaliteit is. Verder vindt u onder de plug-ins ook een aantal handige controletoepassingen (zoals die voor QA, Quality Assessment), waarmee u kunt controleren of u de spaties overal heeft gerespecteerd, consequent bent gebleven wat betreft terminologie, alle tags heeft behouden en er geen heeft bijgemaakt, enz.

Volgende week hebben we het over MultiTerm.

Het initiatief ‘vertalingen voor St. Jude’

Als onderdeel van de inspanning die Trusted Translations levert om St. Jude te ondersteunen, is er een speciaal initiatief gecreëerd om fondsen te werven voor het ziekenhuis. Het professionele vertaalagentschap zal meer dan 5.000 klanten uitnodigen om 5% van alle inkomen uit het initiatief te doneren aan St. Jude Children’s Research Hospital. Nieuwe klanten zijn altijd welkom om bij te dragen aan het initiatief ‘Vertaling voor St. Jude’.

Voor meer details over dit initiatief kan u deze website bezoeken.

St. Jude en het openingsgala ‘Chocolat au Vin’

Op 28 mei 2009 zal St. Jude een gala in avondkledij organiseren ten voordele van St. Jude Children’s Research Hospital, in één van de belangrijkste evenementenhallen van New York, de ‘Capitale’. Het evenement draagt de naam ‘St. Jude Chocolat au Vin’, en er zullen pralines van Godiva, ambachtelijke kazen en de beste wijnen uit de Napa Valley geserveerd worden, en chef-kok Daniel Boulud zal zijn creaties ter degustatie aanbieden. Bovendien zal levende legende en Grammy-winnaar Tony Bennett de gasten vermaken met een volledig optreden, waarna hij zal worden geëerd voor zijn levenslange toewijding aan de gemeenschap.

Voor meer informatie over het evenement kan u terecht op deze website

Deze grote familie is onderverdeeld in de Albanese, Armeense, Baltische, Keltische, Slavische, Germaanse, Griekse, Indo-Iraanse (bestaat uit de Indo-Arische en Iraanse talen) en Italische (bestaat uit de Romaanse talen en het Latijn) deelfamilies. Twee van de deelfamilies zijn verdwenen: de Anatolische talen (o.a. de taal van de Hettieten behoorde hiertoe) en de Tochaarse talen.

Al deze talen delen een aantal eigenschappen die hun gelijkenis bevestigen:

1.    Het zijn allen fuserende talen.
2.    De morfosyntactische structuur werkt met de nominatief en de accusatief.
3.    De grammaticale categorie getal wordt verplicht weergegeven in zowel zelfstandige naamwoorden, voornaamwoorden als de persoonlijke vorm van werkwoorden. De meeste maken enkel een onderscheid tussen enkelvoud en meervoud, maar sommigen gebruiken ook tweevoud.
4.    De overgrote meerderheid onderscheiden grammaticaal genus op een of andere manier. Bij sommige talen, zoals het Engels, is dat beperkt tot persoonlijke voornaamwoorden. Bij anderen, zoals het Armeens, is dit onderscheid volledig verdwenen.

Dit softwarepakket wordt door duizenden vertalers en agentschappen wereldwijd gebruikt. Wanneer men het over ‘Trados’ heeft, verwijst men meestal naar het onderdeel ‘Translator’s Workbench’, dat in samenwerking met Microsoft Word of ‘TagEditor’ (een ander onderdeel van SDL Trados) vertaalsegmenten aanmaakt en opslaat. Tijdens het vertalen ziet u in het Workbench-venster de bronsegmenten en hun eventuele vertaling verschijnen en met behulp van een reeks knoppen op een extra taakbalk (er zijn ook sneltoetscombinaties, we zullen hier later op terugkomen) in Microsoft Word kan u nieuwe vertalingen opslaan en/of wijzigen.

Nadat u de software heeft geïnstalleerd, dient u eerst en vooral een vertaalgeheugen aan te maken, en daarbij de juiste bron- en doeltaal in te stellen voor uw project. Er zijn ook een aantal andere parameters die u kunt instellen, zoals het minimumpercentage voor herkenning van segmenten. Hou er rekening mee dat het nuttig kan zijn deze paramaters aan te passen, afhankelijk van het project waarmee u bezig bent. Met het creëren van het vertaalgeheugen heeft Workbench 5 bestandjes aangemaakt. Zorg ervoor dat deze steeds samen in een map zitten, als er één verloren gaat is het vertaalgeheugen onbruikbaar. Probeer zo snel mogelijk de functie van de knoppen te memoriseren en eventueel enkele van sneltoetscombinaties te beginnen gebruiken, hierdoor kan u veel sneller werken.

Na het eigenlijk vertaalwerk slaat u het vertaalde ‘Unclean’ bestand (de ongekuiste, of tweetalige versie met brontekst en vertaling) op. Via de optie Clean up het menu Tools in de Workbench kunt u de ‘Clean’-versie creëren, dat is de uitendelijke vertaalde versie van het oorspronkelijke document.

Eerst en vooral is het belangrijk om een duidelijk idee te hebben van de diensten die u aanbiedt, uw doelmarkt en uw specialisatiegebied. Indien u bijvoorbeeld enkel vanuit het Engels naar het Nederlands vertaalt, probeer dan om potentiële kopers van uw vertalingen te zoeken waarvan de doelmarkt samenvalt met uw specialisatiegebied. Daarna kunt u andere freelance-vertalers zoeken om mee samen te werken aan projecten die niet tot uw talencombinatie of specialisatiegebied behoren.

Indien u diensten wilt aanbieden die niet tot de kern van het vertaalproces zelf behoren, zoals Desktop Publishing of Transcriptiediensten, overweeg dan een eventuele samenwerking met andere gespecialiseerde leveranciers van de diensten die u niet zelf kan leveren.

Zorg er vervolgens voor dat uw onderneming aan naambekendheid wint. Ontwikkel uw eigen website en publiceer informatie over uw diensten in brochures, naamkaartjes, enz. Er zijn ook veel databases met freelance-vertalers waar vertaler kunnen netwerken en opdrachten kunnen publiceren zoals Translators Café of Go Translator. Door lid te worden van deze gemeenschappen kan u tevens op de hoogte blijven van wat er beweegt in de vertaalwereld.

Rechtstreeks klanten rekruteren kan bijzonder moeilijk zijn, vooral omdat de concurrentie voornamelijk bestaat uit grotere vertaalagentschappen. Door rechtlijnigheid te hanteren bij het bepalen van uw tarieven en een goede levertijd en kwaliteit te garanderen, kunt u langdurige relaties opbouwen met uw klanten en deze factoren zullen hen aanmoedigen om uw diensten aan te bevelen.

Indien u dat nog niet gedaan heeft, denk er dan aan om te investeren in workshops en seminaries binnen uw vertaalgebied om er zeker van te zijn dat u op de hoogte blijft van wat de evoluties in uw specialisatiegebied. Ook workshops over CAT-tools en office management kunnen nuttig zijn voor freelance-vertalers.